Asperger sendromu, eskiden otizm yelpazesindeki bazı çocuklara konan bir tanının adıdır. Bu çocuklarda konuşma belirgin biçimde gecikmez ve öğrenme yetersizliği bulunmaz; ancak sosyal iletişimde, arkadaşlık kurmada ve değişikliklere uyum sağlamada zorlanırlar, belirli konulara çok yoğun ilgi duyarlar. Bugün Asperger sendromu ayrı bir tanı olarak kullanılmıyor; otizm spektrum bozukluğu içinde değerlendiriliyor. Bu yazıda Asperger sendromunun ne olduğunu, belirtilerini, tanının nasıl konduğunu ve çocuğunuzu nasıl destekleyebileceğinizi anlatıyoruz.
Asperger sendromu nedir?
Asperger sendromu 1990’larda resmî bir tanı olarak sınıflandırmalara girdi. 2013’te Amerikan Psikiyatri Birliği’nin tanı kılavuzu DSM-5 ve 2019’da Dünya Sağlık Örgütü’nün sınıflandırması ICD-11 ile ayrı bir tanı olmaktan çıkarıldı ve otizm spektrum bozukluğu başlığı altında birleştirildi. Bu nedenle bugün çocuklara “Asperger sendromu” tanısı konmaz; eskiden bu adla anılan özellikler, otizm spektrumunun bir parçası olarak değerlendirilir.
Günlük dilde “Asperger” ya da “hafif otizm” ifadeleri hâlâ kullanılır. Daha önce bu tanıyı almış bazı kişiler de kendilerini bu adla tanımlamayı sürdürür. Otizm hakkında genel bilgi: Otizm nedir?
Asperger sendromu belirtileri
Belirtiler genellikle okul öncesi dönemde ya da okula başladıktan sonra, çocuk akranlarıyla birlikteyken belirginleşir. Her çocukta hepsi görülmez:
Sosyal iletişim
- Arkadaşlık kurmakta ve sürdürmekte zorlanma, yakın arkadaşının az olması, yalnız kalmayı tercih etme
- Sohbeti karşılıklı sürdürmekte güçlük; karşısındakini dinlemeden ilgilendiği konuyu uzun uzun anlatma
- Yaşına göre ileri bir kelime dağarcığı ve resmî, “yetişkin gibi” konuşma
- Söyleneni kelimesi kelimesine anlama; şakaları, mecazları ve iğnelemeleri anlamakta zorlanma
- Göz temasını, yüz ifadelerini ve jestleri daha az kullanma; başkalarının duygularını anlamakta güçlük
- Kaba ya da uygunsuz görünen sözler söyleme (çoğu zaman farkında olmadan)
Davranış ve ilgi alanları
- Belirli konulara (örneğin trenler, haritalar, sayılar) çok yoğun ilgi
- Kurallara ve düzene sıkı sıkıya bağlılık; kurallar bozulunca çok üzülme
- Günlük rutindeki değişikliklerde, yeni ortamlarda ve okul değişikliklerinde kaygılanma
- Seslere, ışığa, kokulara ya da kıyafet dokularına aşırı duyarlılık
Kız çocuklarında belirtiler, diğerlerini taklit ederek ve zorlandıkları durumlarda sessiz kalarak gizlenebilir (maskeleme); bu yüzden daha geç fark edilebilir. Yaşa göre otizm belirtileri: Otizm belirtileri ve kaç yaşında anlaşılır?
Tanı nasıl konur?
Asperger sendromunun ya da otizmin kan, MR veya bilgisayar testiyle konan bir tanısı yoktur. Tanıyı, hastanelerin çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğindeki uzman koyar. Uzman; aileyle görüşür, çocuğu gözlemler, gelişim öyküsünü ve okuldan gelen bilgileri değerlendirir. İnternetteki “Asperger testleri” bir fikir verebilir ama tanı koymaz. Muayeneye nasıl hazırlanacağınızı ve izlenecek yolu şu yazıda anlattık: Otizm testi nerede ve nasıl yapılır?
Okulda ve evde destek
- Okul: Bu çocukların çoğu, kaynaştırma yoluyla akranlarıyla aynı sınıfta okur. RAM raporuyla okulda bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP), sınavlarda düzenleme ve destek eğitim odası gibi haklardan yararlanabilirler.
- Sosyal beceriler: Sohbet başlatma ve sürdürme, sıra alma, duyguları tanıma ve arkadaşlık becerileri, somut örneklerle ve küçük gruplarda çalışılarak geliştirilebilir.
- Öngörülebilirlik: Günlük programı önceden anlatmak, değişiklikleri zamanında haber vermek ve görsel programlar kullanmak kaygıyı azaltır.
- İlgi alanları: Çocuğun yoğun ilgi duyduğu konular, öğrenmeyi ve sosyal etkileşimi başlatmak için bir köprü olarak kullanılabilir.
- Açık ve net dil: Mecaz yerine açık ifadeler kullanmak, ne beklendiğini adım adım söylemek iletişimi kolaylaştırır.
Beşinci Mevsim’de destek
Fatsa’daki merkezimizde otizm spektrumundaki çocuklara bireysel ve grup eğitimi veriyor, aileleri tanı, ÇÖZGER ve RAM sürecinde ücretsiz yönlendiriyoruz: Otizm eğitimi. RAM raporu olan öğrenciler ücretsiz ders alır.
Sorularınız için: 0 452 433 68 67 · WhatsApp
Sık sorulan sorular
Asperger sendromu otizm mi?
Evet. Asperger sendromu olarak bilinen özellikler bugün otizm spektrum bozukluğunun bir parçası kabul edilir. 2013’ten bu yana ayrı bir tanı olarak kullanılmamaktadır.
Asperger sendromunun yüz tipi var mı?
Hayır. Asperger sendromuna ya da otizme özgü bir yüz görünümü yoktur; belirtiler iletişim, sosyal etkileşim ve davranışla ilgilidir.
Asperger sendromu geçer mi?
Otizm spektrumu ömür boyu sürer. Ancak doğru destekle çocukların sosyal ve iletişim becerileri gelişir; birçoğu okulunu bitirir, meslek edinir ve bağımsız bir yaşam sürer.
Asperger sendromlu çocukların zekâsı normal mi?
Asperger tanısı, öğrenme yetersizliği olmayan çocuklar için kullanılırdı; bu çocukların zihinsel gelişimi genellikle yaşıtlarıyla benzerdir ve ilgi duydukları alanlarda çok güçlü olabilirler. Yine de bazı derslerde, düzen ve planlama gerektiren işlerde desteğe ihtiyaç duyabilirler.
Bu yazı ailelere genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzla ilgili endişeleriniz için bir uzmana danışın.
Kaynaklar
- National Autistic Society (İngiltere Ulusal Otizm Derneği) — Asperger sendromu
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti) — Çocuklarda otizm belirtileri
- Amerikan Psikiyatri Birliği — Otizm spektrum bozukluğu nedir?
Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .