Zihinsel yetersizlik tanısı tek bir test sonucuna göre konmaz. Uzmanlar üç konuya birlikte bakar:
- Zihinsel işlevler: Öğrenme, akıl yürütme, problem çözme, planlama ve soyut düşünme. Bireysel olarak uygulanan standart zekâ testleriyle değerlendirilir. Yaklaşık 70–75 ve altındaki puanlar belirgin bir sınırlılığa işaret eder; ancak puan tek başına yeterli değildir.
- Uyumsal (günlük yaşam) beceriler:
- Kavramsal: Dil, okuma-yazma, sayı, para ve zaman kavramları
- Sosyal: İletişim, arkadaşlık kurma, kurallara uyma, kendini koruyabilme
- Pratik: Öz bakım, günlük işler, güvenlik, ulaşım, iş becerileri
Bu beceriler aileyle, öğretmenlerle yapılan görüşmeler ve standart ölçeklerle değerlendirilir.
- Başlangıç zamanı: Sınırlılıklar gelişim döneminde, yani çocukluk ve ergenlikte başlamıştır.
Düzeyler neye göre belirlenir?
Eskiden düzeyler yalnızca zekâ puanına göre belirlenirdi. Bugün ise çocuğun günlük yaşamda ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğuna bakılır. Millî Eğitim Bakanlığı da eğitim planlamasında hafif, orta, ağır ve çok ağır düzey tanımlarını, kişinin ihtiyaç duyduğu özel eğitim ve destek miktarına göre yapar:
- Hafif: Kavramsal, sosyal ve pratik becerilerde hafif yetersizlik; sınırlı düzeyde destek ihtiyacı.
- Orta: Temel akademik, günlük yaşam ve iş becerilerinin kazanılmasında yoğun destek ihtiyacı.
- Ağır: Öz bakım dahil birçok alanda yaşam boyu yoğun destek ihtiyacı.
- Çok ağır: Yaşam boyu bakım ve gözetim ihtiyacı.
Düzey kalıcı bir etiket değildir; çocuğun gelişimi ve aldığı eğitimle değişebilir. Bu yüzden değerlendirmeler belirli aralıklarla yenilenir.
Değerlendirme süreci
- İlk adım: Gelişimle ilgili bir endişeniz varsa çocuk doktorunuza başvurun. Doktor gelişim taraması yapar, işitme ve görme kontrolü ister ve gerekirse çocuk nörolojisi, çocuk psikiyatrisi ya da genetik bölümüne yönlendirir.
- Neden araştırması: Kromozom ve genetik testler, metabolik tetkikler ya da beyin görüntülemesi istenebilir. Nedenin bilinmesi, eşlik edebilecek sağlık sorunlarının takibi ve aile planlaması için önemlidir.
- Sağlık raporu: Hastanede yapılan değerlendirmeyle ÇÖZGER düzenlenir.
- Eğitsel değerlendirme: RAM, çocuğun eğitim ihtiyaçlarını değerlendirir ve uygun eğitim ortamını ve destek eğitim programını belirler: Özel eğitim desteği nasıl alınır?
Benzer görünen durumlar
İşitme kaybı, dil ve konuşma bozuklukları, otizm, özel öğrenme güçlüğü, dikkat eksikliği ve uyaran eksikliği de öğrenmede gecikmeye yol açabilir. Bu nedenle doğru tanı için kapsamlı bir değerlendirme şarttır; çocuğa yanlış etiket konmaması çok önemlidir.
Genel bilgi için: Zihinsel engel
Kaynaklar
- AAIDD — Zihinsel yetersizliğin tanımı
- Amerikan Psikiyatri Birliği — Zihinsel yetersizlik nedir?
- MEB — Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği
Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .