Zihinsel yetersizliğin pek çok farklı nedeni vardır ve bu nedenler gebelikten çocukluğun ilk yıllarına kadar her dönemde ortaya çıkabilir. Bununla birlikte çocukların önemli bir kısmında, yapılan tüm incelemelere rağmen kesin bir neden bulunamaz. Nedenin bilinmemesi, çocuğun eğitimden yararlanmasına engel değildir.
Gebelik öncesi ve gebelikteki nedenler
- Kromozom farklılıkları: En sık bilinen örnek Down sendromudur. Ayrıntılar: Down sendromu
- Tek gen hastalıkları: Frajil X sendromu gibi kalıtsal durumlar. Akraba evliliklerinde bazı kalıtsal hastalıkların görülme olasılığı artar.
- Metabolik hastalıklar: Fenilketonüri ve doğuştan tiroit yetersizliği gibi hastalıklar, erken fark edilip tedavi edilmezse beyin gelişimini etkiler. Ayrıntılar: Fenilketonüri
- Gebelikte enfeksiyonlar: Kızamıkçık, sitomegalovirüs, toksoplazma gibi.
- Alkol, sigara ve bazı ilaçlar: Gebelikte alkol kullanımı önlenebilir nedenlerin başında gelir.
- Annenin beslenmesi ve sağlığı: Yetersiz beslenme, kontrolsüz diyabet, bazı kronik hastalıklar.
Doğum sırasındaki nedenler
- Bebeğin beyninin uzun süre yeterli oksijen alamaması
- Çok erken doğum ve çok düşük doğum ağırlığı
- Yenidoğanda ağır sarılık
Doğumdan sonraki nedenler
- Menenjit ve ensefalit gibi beyin enfeksiyonları
- Kafa travmaları, boğulma ya da suda boğulayazma gibi beynin oksijensiz kaldığı durumlar
- Kurşun gibi zehirli maddelere maruz kalma
- Ağır ve uzun süreli yetersiz beslenme
- Uyarandan ve ilgiden yoksun bırakılma
Tanının nasıl konduğu ve düzeylerin nasıl belirlendiği için: Zihinsel yetersizliğin tanısı ve düzeyleri
Önlemek için neler yapılabilir?
Nedenlerin hepsi önlenemez; ama bir kısmı basit önlemlerle önlenebilir ya da etkisi azaltılabilir:
- Gebelikten önce: Folik asit kullanımı, kızamıkçık aşısının yapılmış olması, kronik hastalıkların kontrol altına alınması. Akraba evliliklerinde ve ailede kalıtsal hastalık varsa genetik danışmanlık alınması.
- Gebelikte: Düzenli gebelik kontrolleri, alkol ve sigaradan uzak durulması, doktora danışmadan ilaç kullanılmaması.
- Doğumda: Doğumun hastanede, sağlık personeli eşliğinde yapılması.
- Yenidoğan döneminde: Sağlık Bakanlığının topuk kanı taraması sayesinde fenilketonüri ve doğuştan hipotiroidi gibi hastalıklar erken bulunup tedavi edilir. Taramanın zamanında yapıldığından ve sonucunun alındığından emin olun.
- Çocuklukta: Aşıların eksiksiz yapılması, araçta çocuk koltuğu ve bisiklette kask kullanılması, evde kazalara ve zehirlenmelere karşı önlem alınması.
- Erken eğitim: Gelişim gecikmesi fark edildiğinde beklemeden eğitime başlanması, zihinsel yetersizliğin etkilerini önemli ölçüde azaltır.
Genel bilgi için: Zihinsel engel
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; gebelik ve çocuğunuzun sağlığıyla ilgili konularda hekiminize danışın.
Kaynaklar
- ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi (MedlinePlus) — Zihinsel yetersizlik
- MedlinePlus Genetics — Frajil X sendromu
- Amerikan Psikiyatri Birliği — Zihinsel yetersizlik nedir?
Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .