Küçük çocukların çoğu zaman zaman vurur, ısırır, iter ya da eşyalarını fırlatır. Özellikle 1–4 yaş arasında bu davranışlar sık görülür: Çocuk henüz duygularını kelimelerle anlatamaz, ısırmanın ya da saç çekmenin acıttığını tam anlamaz ve öfkesini bedeniyle gösterir. Bu dönemde görülen saldırgan davranışlar, çocuğun ileride saldırgan bir insan olacağı anlamına gelmez. Ancak bu davranışlara nasıl tepki verdiğimiz, çocuğun öfkeyle başa çıkmayı öğrenip öğrenmeyeceğini belirler.
Çocuklar neden saldırgan davranır?
- Duygusunu anlatamama: Konuşması yeterince gelişmemiş çocuklar öfkeyi, kıskançlığı ya da hayal kırıklığını vurarak gösterir. Konuşma geliştikçe bu davranışlar genellikle azalır.
- İstediğini elde etme: Vurduğunda oyuncağı alabilen çocuk, saldırganlığın işe yaradığını öğrenir.
- İlgi ihtiyacı ve güvensizlik: Kardeş doğumu, taşınma, okula başlama ya da evdeki gerginlikler gibi değişiklikler.
- Yorgunluk, açlık, aşırı uyarılma: Kalabalık ve gürültülü ortamlar özellikle duyusal hassasiyeti olan çocukları zorlar.
- Model alma: Evde, çevrede ya da ekranda şiddet gören, kendisine vurulan çocuk, sorunların vurarak çözüldüğünü öğrenir.
- Ağrı ya da rahatsızlık: Özellikle konuşamayan çocuklarda diş ağrısı, kulak iltihabı ya da kabızlık gibi sorunlar ani saldırganlıkla kendini gösterebilir.
O anda ne yapmalı?
- Sakin kalın ve hemen durdurun: Çocuğun elini nazikçe ama kararlı bir şekilde tutun ya da onu ortamdan uzaklaştırın. “Vurmana izin vermem, vurmak acıtır” deyin.
- Önce zarar göreni ilgilenin: Böylece saldırgan davranış ilgi kazandırmamış olur.
- Karşılık vermeyin: Vurana vurmak, ısırana ısırmak “acıtmak kabul edilebilir” mesajı verir.
- Uzun konuşmayın: Öfke anında çocuk dinleyemez. Kısa bir mola verip sakinleşmesini bekleyin.
Sakinleştikten sonra
- Duyguya isim verin: “Oyuncağı alamadığın için çok kızdın.” Duygusunun anlaşıldığını hisseden çocuk, zamanla onu kelimelerle anlatmayı öğrenir.
- Ne yapabileceğini öğretin: “Kızınca ‘kızdım’ diyebilirsin, ayağını yere vurabilirsin, yardım isteyebilirsin.” Bu alternatifleri sakin zamanlarda oyunla prova edin.
- Telafi etmeyi öğretin: Arkadaşına özür dilemesi, yıktığı kuleyi birlikte yeniden yapması.
- Davranışı reddedin, çocuğu değil: “Vurmak yanlış” deyin; “Sen kötü bir çocuksun” demeyin.
Önlemek için
- Uygun davranışlarını (paylaşma, sırasını bekleme, sakince isteme) hemen fark edip övün.
- Saldırganlığın genellikle hangi durumlarda ortaya çıktığını gözleyin; yorgunluk, açlık, kalabalık gibi tetikleyicileri azaltın.
- Enerjisini atabileceği fiziksel oyunlara (park, koşu, top) her gün zaman ayırın.
- Şiddet içeren ekran içeriklerini sınırlayın.
- Evde anlaşmazlıkları sakin bir dille çözerek örnek olun.
- Konuşması gecikmiş çocuklarda iletişimi destekleyin; kendini anlatabilen çocuk daha az vurur.
Ayrıntılı yöntemler: Çocukta davranış eğitimi
Özel gereksinimi olan çocuklarda saldırganlık
Otizm, zihinsel yetersizlik ya da dil ve konuşma güçlüğü olan çocuklarda saldırgan davranış çoğu zaman bir iletişim biçimidir: “Bunu istemiyorum”, “Burası çok gürültülü”, “Canım acıyor” ya da “Yardım et” demenin yolu olabilir. Bu durumda önce davranışın neyi anlattığını bulmak, sonra çocuğa aynı şeyi kelime, işaret ya da resim kartıyla anlatmayı öğretmek gerekir. Duyusal hassasiyetler için ortamda düzenlemeler yapmak ve olası bir ağrıyı hekime kontrol ettirmek de önemlidir.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
- Saldırganlık 4–5 yaşından sonra da sık ve yoğun olarak sürüyorsa,
- Çocuk kendine (kafasını vurma, ısırma) ya da başkalarına ciddi zarar veriyorsa,
- Hayvanlara eziyet ediyor ya da eşyaları kasıtlı olarak bozuyorsa,
- Okuldan sürekli şikâyet geliyor, arkadaşları onu dışlıyorsa,
- Saldırganlığa konuşma gecikmesi, dikkat sorunu ya da gelişimsel bir endişe eşlik ediyorsa
çocuk doktorunuza ve okulun rehber öğretmenine danışın. Daha fazla bilgi: Çocuklarda davranış bozuklukları
Kaynaklar
- İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) — Öfke nöbetleri, vurma ve ısırma
- Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) — Sağlıklı disiplin yöntemleri
- Dünya Sağlık Örgütü — Fiziksel ceza ve sağlık
Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .