Epilepsi (Sara)

Epilepsi (halk arasında sara), beyindeki sinir hücrelerinin zaman zaman aşırı ve düzensiz elektriksel boşalım yapması sonucu tekrarlayan nöbetlerle seyreden bir durumdur. Dünyada yaklaşık 50 milyon kişide epilepsi vardır ve her yaşta görülebilir; sıklıkla çocukluk döneminde başlar. Epilepsi bulaşıcı değildir ve bir zihinsel yetersizlik değildir. Doğru tanı ve tedaviyle epilepsili kişilerin yaklaşık yüzde 70’i nöbetsiz yaşayabilir.

Tek bir nöbet geçirmek her zaman epilepsi olduğu anlamına gelmez. Epilepsiden söz edebilmek için nöbetlerin tekrarlaması ya da tekrarlama olasılığının yüksek olması gerekir.

Nöbet nasıl görünür?

Nöbetler, beynin hangi bölümünün etkilendiğine göre çok farklı görünebilir:

  • Kasılmalı (tonik-klonik) nöbet: En bilinen türdür. Çocuk bilincini kaybeder, yere düşer, vücudu kasılır ve ardından ritmik sarsılır. İstemsiz idrar kaçırma olabilir. Nöbetten sonra uykulu ve şaşkın olabilir.
  • Dalma (absans) nöbeti: Çocuk birkaç saniye boşluğa bakar, seslenince yanıt vermez, sonra kaldığı yerden devam eder. Günde defalarca olabilir ve kolayca “dalgınlık” ya da dikkat eksikliği sanılabilir.
  • Odak (fokal) nöbetler: Vücudun bir bölümünde seğirme, tuhaf bir koku ya da his, dudak şapırdatma, giysiyle oynama gibi amaçsız hareketler görülebilir; çocuk çevresinin farkında olmayabilir.
  • Ani düşme ya da sıçrama şeklinde nöbetler de görülebilir.

Nöbetler genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika sürer ve kendiliğinden geçer.

Ateşli havale epilepsi midir?

Hayır. Ateşli havale, 6 ay ile 6 yaş arasındaki çocuklarda yüksek ateşle birlikte görülen nöbettir; genellikle 2–3 dakika sürer ve çoğu zaman kalıcı bir zarar bırakmaz. Ateşli havale geçiren çocukların çok azında ileride epilepsi gelişir. Yine de ilk havalede mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Nedenleri

Çocukların önemli bir kısmında belirli bir neden bulunamaz; bazılarında genetik yatkınlık vardır. Beyin gelişimindeki farklılıklar, doğum sırasında oksijensiz kalma, beyin enfeksiyonları (menenjit gibi), kafa travmaları ve bazı metabolik hastalıklar da epilepsiye yol açabilir. Epilepsi; serebral palsi, otizm ve zihinsel yetersizliği olan çocuklarda daha sık görülür.

Tanı

Tanıyı çocuk nörolojisi uzmanı koyar. En önemli bilgi, nöbeti gören kişinin anlattıklarıdır. Mümkünse nöbet sırasında telefonla video çekmek doktorun işini çok kolaylaştırır. Beynin elektriksel etkinliğini gösteren EEG ve gerekirse beyin MR’ı ile kan tahlilleri yapılır.

Tedavi

  • Nöbet önleyici ilaçlar: Tedavinin temelidir. İlaçlar her gün, düzenli ve doktorun söylediği saatlerde kullanılmalıdır. İlaçlar asla doktora danışmadan azaltılmamalı ya da kesilmemelidir; ani kesme ağır nöbetlere yol açabilir.
  • İlaçlarla kontrol edilemeyen nöbetlerde özel diyetler (ketojenik diyet), cerrahi ya da sinir uyarımı gibi yöntemler değerlendirilebilir.
  • Çocukluk çağında başlayan bazı epilepsi türleri, yaş ilerledikçe kendiliğinden geçebilir.

Nöbet sırasında ne yapmalı?

Yapılması gerekenler

  • Sakin olun ve nöbetin başladığı saati not edin.
  • Çocuğu yaralanabileceği sert ve sivri eşyalardan uzaklaştırın; başının altına yumuşak bir şey koyun.
  • Boynundaki sıkı giysileri gevşetin.
  • Sarsılma bitince çocuğu yan yatırın (derlenme pozisyonu); böylece ağzındaki tükürük dışarı akar ve nefes yolu açık kalır.
  • Tamamen kendine gelene kadar yanında kalın, sakin bir sesle konuşun.

Yapılmaması gerekenler

  • Ağzına parmak, kaşık ya da başka bir şey sokmayın; dil yutulmaz.
  • Sarsılmayı durdurmak için tutmaya ya da bastırmaya çalışmayın.
  • Soğan, kolonya koklatmayın; su ya da yiyecek vermeyin.
  • Tamamen kendine gelmeden yalnız bırakmayın.

Hemen 112’yi arayın, eğer:

  • Çocuğun ilk nöbeti ise,
  • Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse ya da çocuk kendine gelmeden yeni bir nöbet başlarsa,
  • Nefes almakta zorlanıyorsa, nöbet sırasında yaralandıysa ya da nöbet suda olduysa.

Doktorunuz çocuğunuz için uzun süren nöbetlerde kullanılacak bir acil ilaç verdiyse, nasıl uygulanacağını öğrenin ve okula da bildirin.

Günlük yaşam ve okul

  • Düzenli uyku çok önemlidir; uykusuzluk nöbetleri tetikleyebilir.
  • Çocuğunuz arkadaşlarıyla oynayabilir ve spor yapabilir. Ancak yüzme ve banyo gibi suyla ilgili etkinliklerde mutlaka bir yetişkin gözetiminde olmalıdır.
  • Öğretmenini nöbet türü ve ilk yardım konusunda bilgilendirin.
  • Epilepsili çocukların çoğu normal okullarda eğitimine devam eder. Nöbetlere eşlik eden öğrenme güçlüğü, dil-konuşma ya da gelişim sorunları varsa RAM raporuyla ücretsiz destek eğitimi alınabilir: Özel eğitim desteği nasıl alınır?

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka çocuk nörolojisi uzmanınıza danışın.

Kaynaklar

Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .