Zihinsel Engel

Zihinsel engel (zihinsel yetersizlik ya da zihinsel engellilik), gelişim döneminde ortaya çıkan ve hem zihinsel işlevlerde (öğrenme, akıl yürütme, problem çözme) hem de günlük yaşam becerilerinde (iletişim, öz bakım, sosyal beceriler) belirgin sınırlılıkla kendini gösteren bir durumdur. Eskiden kullanılan “zekâ geriliği” ya da “mental retardasyon” gibi ifadeler bugün kullanılmamaktadır. Günlük dilde bu durumdaki bireyler için “zihinsel engelli” ifadesi de kullanılır.

Zihinsel yetersizlik toplumun yaklaşık yüzde 1’inde görülür. Zihinsel yetersizliği olan çocuklar öğrenir; yalnızca daha yavaş öğrenir ve öğrenmek için daha fazla tekrar, somut materyal ve desteğe ihtiyaç duyarlar. Doğru ve erken eğitimle pek çoğu okuma yazma, bir iş öğrenme ve bağımsız yaşama becerileri kazanabilir.

Belirtiler

Ailelerin fark edebileceği işaretler şunlardır:

  • Oturma, yürüme, konuşma ve tuvalet eğitimi gibi gelişim basamaklarına yaşıtlarından belirgin şekilde geç ulaşma
  • Yaşına göre daha basit oyunlar oynama, merak ve keşfetme isteğinin az olması
  • Öğrendiklerini çabuk unutma, aynı şeyi birçok kez tekrar etmeye ihtiyaç duyma
  • Yeni durumlara uyum sağlamada ve sosyal kuralları anlamada zorlanma
  • Okulda akranlarına yetişememe

Belirtilerin ağırlığı çocuktan çocuğa çok farklıdır. Hafif düzeyde zihinsel yetersizlik çoğu zaman okul çağında, ders başarısı düşünce fark edilir.

Düzeyleri

Millî Eğitim Bakanlığı, eğitim planlamasında zihinsel yetersizliği desteğe ihtiyaç düzeyine göre dört grupta tanımlar:

  • Hafif düzey: Özel eğitim ve destek eğitimine sınırlı düzeyde ihtiyaç duyar; çoğu zaman akranlarıyla aynı okulda kaynaştırma yoluyla eğitim alır.
  • Orta düzey: Temel akademik, günlük yaşam ve iş becerilerini kazanmak için yoğun özel eğitime ihtiyaç duyar.
  • Ağır düzey: Yaşam boyu süren, yoğun özel eğitim ve desteğe ihtiyaç duyar.
  • Çok ağır düzey: Öz bakım ve günlük yaşam becerilerinde yaşam boyu bakım ve gözetime ihtiyaç duyar.

Günümüzde düzey belirlenirken yalnızca zekâ testi puanına değil, çocuğun günlük yaşamda neler yapabildiğine ve ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğuna bakılır. Ayrıntılar: Zihinsel yetersizliğin tanısı ve düzeyleri

Nedenleri

Down sendromu ve frajil X sendromu gibi genetik durumlar, hamilelikte geçirilen enfeksiyonlar ve alkol kullanımı, doğum sırasındaki oksijensizlik, erken doğum, fenilketonüri gibi metabolik hastalıklar ve bebeklikteki ağır enfeksiyonlar başlıca nedenlerdendir. Ancak çocukların önemli bir kısmında neden bulunamaz. Ayrıntılar ve önlenebilir nedenler: Zihinsel yetersizliğin nedenleri ve önlenmesi

Eğitim ve destek

Zihinsel yetersizliğin “tedavisi” eğitimdir. Eğitim ne kadar erken başlarsa çocuğun kazanımları o kadar artar.

  • Bireysel eğitim: Her çocuk için güçlü ve zayıf yönlerine göre bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlanır; beceriler küçük adımlara bölünerek öğretilir.
  • Dil ve konuşma eğitimi: Konuşma gecikmesi sık görüldüğü için iletişim becerileri ayrıca desteklenir.
  • Günlük yaşam becerileri: Yemek yeme, giyinme, tuvalet, alışveriş, para kullanma ve güvenlik kuralları gibi bağımsız yaşam becerileri öğretilir.
  • Aile eğitimi: Evde öğrenilenlerin pekiştirilmesi, okulda öğrenilenler kadar önemlidir.

Okul çağında çocuk, düzeyine göre kaynaştırma yoluyla genel okulda, özel eğitim sınıfında ya da özel eğitim uygulama okulunda eğitim alır: Eğitim ortamları. Ayrıca RAM raporuyla, ücreti devletçe karşılanan destek eğitimi alabilir: Özel eğitim desteği nasıl alınır?

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuzun gelişimiyle ilgili bir endişeniz varsa çocuk doktorunuza danışın.

Kaynaklar

Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .