DEHB Testi ve Tanısı: Nereye Başvurulur, Nasıl Konur?

Öğretmeniniz “dikkati çok dağınık, yerinde duramıyor” dediyse ya da evde ödev saatleri savaşa dönüştüyse, aklınıza gelen ilk soru muhtemelen şudur: “Çocuğumda DEHB var mı, bunu nasıl anlarız?” Bu yazıda DEHB’nin nasıl değerlendirildiğini, nereye başvuracağınızı, muayeneye nasıl hazırlanacağınızı ve tanıdan sonra okulda ve evde neler yapılabileceğini anlatıyoruz.

DEHB’nin ne olduğu ve belirtileri hakkında genel bilgi için: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)

DEHB’nin tek bir testi var mı?

Hayır. DEHB kan tahlili, EEG, MR ya da tek bir bilgisayar testiyle konulan bir tanı değildir. Tanı, uzmanın aileden, öğretmenden ve çocuktan topladığı bilgileri birlikte değerlendirmesiyle konur. Bazı merkezlerde kullanılan bilgisayarlı dikkat testleri değerlendirmeye ek bilgi sağlayabilir, ama tek başına tanı koymaz. Kan tahlili, EEG ya da görüntüleme ise yalnızca uzman başka bir durumdan şüphelenirse istenir.

Tanı nasıl konur?

DEHB tanısını çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı koyar. Uzman genellikle şunlara bakar:

  • Belirtilerin sayısı ve niteliği: Dikkat eksikliği ve/veya hareketlilik-dürtüsellik belirtilerinin çocuğun yaşıtlarından belirgin biçimde fazla olup olmadığı.
  • Süre: Belirtilerin en az 6 aydır sürüp sürmediği.
  • Başlangıç: Belirtilerin 12 yaşından önce başlamış olması. (Fark edilmesi daha sonra olabilir.)
  • Birden fazla ortam: Belirtilerin yalnızca evde ya da yalnızca okulda değil, en az iki ortamda görülmesi.
  • Günlük yaşama etkisi: Belirtilerin okul başarısını, arkadaşlık ilişkilerini ya da aile yaşamını belirgin biçimde zorlaştırması.
  • Başka nedenlerin dışlanması: Görme ya da işitme sorunu, uyku bozukluğu, kaygı, özel öğrenme güçlüğü ya da ailedeki stresli bir durum gibi benzer belirtilere yol açabilecek etkenler.

Değerlendirme sırasında size ve çocuğun öğretmenine davranış değerlendirme formları doldurtulabilir. Öğretmenden gelen bilgi çok değerlidir; çocuklar muayene odasında evde ya da sınıfta olduğundan çok farklı davranabilir. Tanı bir görüşmede konabileceği gibi birkaç görüşme de gerekebilir.

Kaç yaşında tanı konabilir?

Okul öncesi dönemde hareketlilik, sabırsızlık ve kısa dikkat süresi çoğu zaman yaşa uygundur. Bu yüzden DEHB tanısı 4 yaşından küçük çocuklarda çok zordur; tanılar en sık ilkokul yıllarında, sınıf kuralları ve ödevler belirginleştiğinde konur. Belirtileri çok belirgin olan 4–5 yaşındaki çocuklarda da uzman değerlendirmesi yapılabilir.

Nereye başvurmalısınız? Adım adım

  1. Öğretmenle ve okulun rehber öğretmeniyle konuşun: Gözlemlerinizi karşılaştırın; çocuğun sınıfta nasıl olduğunu, hangi durumlarda zorlandığını sorun. Rehber öğretmen sizi yönlendirebilir.
  2. Göz ve işitme kontrolü yaptırın: Tahtayı iyi göremeyen ya da sesleri iyi duyamayan bir çocuk da dikkatsiz görünebilir.
  3. Çocuk psikiyatrisinden randevu alın: MHRS (ALO 182, internet sitesi ya da mobil uygulama) üzerinden “Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları” polikliniğinden randevu alabilirsiniz. Aile hekiminiz ya da çocuk doktorunuz da yönlendirebilir. Bu bölümde randevular yoğun olabilir; endişeniz varsa randevuyu beklemeden alın.
  4. Değerlendirme ve tedavi planı: Uzman tanıyı ve çocuğunuza uygun tedavi planını sizinle paylaşır; gerekirse ek değerlendirmeler ister.

Muayeneye nasıl hazırlanmalı?

  • Not tutun: Sizi en çok zorlayan durumları, ne zaman başladıklarını ve ne sıklıkla olduklarını birkaç hafta boyunca yazın.
  • Öğretmen görüşü alın: Öğretmeninden çocuğun sınıftaki dikkatini, davranışını ve derslerini anlatan kısa bir yazı isteyin.
  • Okul belgelerini getirin: Karne, sınav kâğıtları, defterler ve ödev örnekleri.
  • Gelişim öyküsünü hatırlayın: Hamilelik ve doğum, konuşma ve yürüme yaşı, uyku düzeni, geçirilmiş hastalıklar.
  • Aile öyküsü: Ailede dikkat sorunu, okuma güçlüğü ya da benzer zorluklar yaşamış kişiler var mı?
  • Sorularınızı yazın: Görüşmede akıldan çıkabilir.

DEHB’ye sık eşlik eden durumlar

DEHB’li çocukların bir bölümünde başka güçlükler de bulunur ve bunların ayrıca değerlendirilmesi gerekir:

  • Özel öğrenme güçlüğü (disleksi gibi): Okuma ve yazmadaki güçlük yalnızca dikkatle açıklanamıyorsa. Ayrıntılı bilgi: Disleksi belirtileri
  • Dil ve konuşma güçlükleri: Söyleneni anlamakta ya da kendini ifade etmekte zorlanma.
  • Kaygı, karşı gelme ve davranış sorunları. Ayrıntılı bilgi: Davranış bozuklukları
  • Otizm spektrum bozukluğu: DEHB ile birlikte görülebilir.

Tanıdan sonra ne olur?

  • Aile eğitimi ve davranışsal yöntemler: Özellikle küçük yaşlarda ilk basamaktır; anne babalara çocuğun davranışlarını yönetmeye yönelik yöntemler öğretilir.
  • Okulda düzenlemeler: Öğretmenle iş birliği yaparak oturma yeri, görevlerin küçük parçalara bölünmesi, kısa ve tek tek verilen yönergeler, hareket molaları gibi düzenlemeler istenebilir. Öğretmenler için: Sınıfta dikkat sorunları olan çocuklarla çalışma
  • İlaç tedavisi: Gerekli görülürse yalnızca uzman hekim tarafından başlanır ve düzenli izlenir. Her çocuğun ilaç kullanması gerekmez; karar çocuğun yaşına, belirtilerin şiddetine ve ailenin tercihine göre birlikte verilir.
  • Özel eğitim desteği: DEHB tek başına her zaman özel eğitim raporu gerektirmez. DEHB’ye özel öğrenme güçlüğü, dil ve konuşma güçlüğü ya da başka bir gelişim farklılığı eşlik ediyorsa, ÇÖZGER ve RAM değerlendirmesiyle ücretsiz destek eğitimi alınabilir. Okulda BEP ve sınavlarda düzenleme gibi haklar da RAM süreciyle sağlanır. Ayrıntılar: ÇÖZGER raporu nedir, nasıl alınır? · Özel eğitim desteği nasıl alınır? · Kaynaştırma öğrencisinin hakları

DEHB’li çocuğunuz için okulda ya da evde nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız bizi arayın: 0 452 433 68 67 · WhatsApp. RAM raporu olan öğrencilerden ücret alınmaz; rapor sürecinde ailelere ücretsiz yol gösteriyoruz.

Sık sorulan sorular

Hiperaktivite ve dikkat eksikliği testi nerede yapılır?

DEHB tanısı, hastanelerin “Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları” polikliniğinde konur. Randevuyu MHRS üzerinden (ALO 182, internet sitesi ya da mobil uygulama) alabilirsiniz. Tek bir kan ya da bilgisayar testi yoktur; uzman, aileyle ve çocukla görüşerek, okuldan gelen bilgileri ve ölçekleri birlikte değerlendirerek tanı koyar.

İnternetteki DEHB testleri güvenilir mi?

Çevrim içi formlar gözlemlerinizi düzenlemenize yardımcı olabilir, ama tanı koymaz. Sonuç ne olursa olsun endişeniz sürüyorsa bir uzmana başvurun.

Çocuğum bilgisayar oyununa saatlerce dikkatini verebiliyor, yine de DEHB olabilir mi?

Evet. DEHB’li çocuklar ilgilerini çeken, hızlı ve sürekli ödül veren etkinliklere uzun süre odaklanabilir. Asıl güçlük, sıkıcı ya da çaba gerektiren işlerde dikkati sürdürmektir.

DEHB büyüyünce geçer mi?

Hareketlilik yaşla birlikte çoğu zaman azalır; dikkat ve planlama güçlükleri ise bir bölüm gençte ve yetişkinde devam edebilir. Erken tanı ve doğru destek, okul başarısını ve özgüveni korumada büyük fark yaratır.

Şeker ya da televizyon DEHB’ye yol açar mı?

Hayır. Ancak düzensiz uyku, uzun ekran süresi ve düzensiz beslenme belirtileri artırabilir; günlük düzen DEHB’li çocuklara iyi gelir.

Bu yazı ailelere genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzla ilgili kararlar için mutlaka bir uzmana danışın.

Kaynaklar

Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .