Disgrafi ve Diskalkuli: Yazma ve Matematik Güçlüğünün Belirtileri

“Okuması fena değil ama yazısı okunmuyor”, “Toplamayı hâlâ parmaklarıyla yapıyor, çarpım tablosunu bir türlü aklında tutamıyor”… Özel öğrenme güçlüğü denince akla çoğunlukla disleksi (okuma güçlüğü) gelir. Oysa öğrenme güçlüğü yazmayı ve matematiği de etkileyebilir. Bu yazıda disgrafi (yazma güçlüğü) ve diskalkuli (matematik öğrenme güçlüğü) belirtilerini, ne zaman destek almanız gerektiğini ve nasıl yardımcı olabileceğinizi anlatıyoruz.

Özel öğrenme güçlüğü hakkında genel bilgi ve okuma güçlüğü için: Disleksi ve özel öğrenme güçlüğü · Disleksi belirtileri

Önce bilinmesi gereken: Zekâ ya da tembellik meselesi değil

Disgrafi ve diskalkuli, beynin bilgiyi işleme biçimindeki farklılıklardan kaynaklanır. Düşük zekâ, kötü öğretim ya da tembellik bu güçlüklerin nedeni değildir. Bu çocuklar çoğu zaman çok çabalar ama emeklerinin karşılığını alamadıkları için zamanla özgüvenlerini kaybedebilir. Erken fark edilip desteklendiklerinde ise becerileri belirgin biçimde gelişir.

Disgrafi (yazma güçlüğü) nedir?

Disgrafi, yazıyı kâğıda dökmeyi sağlayan becerilerdeki güçlüktür: el yazısı, harfleri doğru biçimlendirme ve yazım (imla). Çoğu zaman ince motor beceriler, yani parmak ve el kaslarının koordinasyonu ile ilgilidir. Çocuk ne yazacağını bilir ama elinin bunu kâğıda dökmesi yavaş ve yorucu olur.

Disgrafinin belirtileri

  • Okunması çok zor, dağınık el yazısı
  • Harfleri biçimlendirmekte zorlanma; aynı harfi her seferinde farklı yazma
  • Harfler ve sözcükler arasındaki boşlukları ayarlayamama
  • Satırı takip edememe; yazının aşağı ya da yukarı kayması
  • Kalemi çok sıkı ya da garip bir şekilde tutma, çabuk yorulma, el ağrısı
  • Sözcüklerde harf atlama, yazım hataları
  • Yaşıtlarına göre çok yavaş yazma; yazılı ödevlerden kaçınma
  • Kendi yazdığını sonradan okuyamama

Bazı çocuklarda düşüncelerini yazıyla anlatmakta da güçlük görülür. El yazısı yavaş ve zahmetli olunca, çocuğun dikkati ne yazacağından çok nasıl yazacağına gider; bu da yazılı anlatımı zayıflatır.

Diskalkuli (matematik öğrenme güçlüğü) nedir?

Diskalkuli, sayıları anlamakta ve sayılarla işlem yapmakta yaşanan kalıcı bir güçlüktür. “Hangisi daha çok?”, “yaklaşık ne kadar?” gibi en temel sayı kavramlarını bile etkileyebilir. Uzmanlar diskalkulinin disleksi kadar yaygın olduğunu düşünüyor; ama çok daha az tanınıyor.

Yaşa göre diskalkuli belirtileri

  • Okul öncesi: Saymayı öğrenmekte zorlanma; nesneleri büyükten küçüğe sıralayamama, şekil ya da büyüklüğe göre gruplayamama; “çok–az” kavramlarını karıştırma.
  • İlkokul: Basit toplama ve çıkarma işlemlerini akılda tutamama; + ve − işaretlerini karıştırma; büyüdüğü hâlde sık sık parmakla sayma; “5” rakamının “beş” sözcüğü ve beş nesne ile aynı şey olduğunu kavramakta güçlük.
  • Ortaokul: 2 + 6 ile 6 + 2’nin aynı olduğunu kavrayamama; problemleri anlamakta zorlanma; çarpım tablosunu ezberleyememe; akrepli yelkovanlı saati okuyamama; alışverişte toplam tutarı hesaplayamama.
  • Lise: Grafik ve tabloları okumakta güçlük; zaman, hız ve mesafeyi tahmin edememe; matematik derslerinden kaçınma.

Matematikte zorlanan her çocuk diskalkulik değildir. Bazı çocuklarda asıl sorun matematik kaygısı, eksik kalmış konular ya da dikkat sorunlarıdır. Diskalkuliyi düşündüren, güçlüğün en temel sayı kavramlarında ve erken yaştan beri görülmesidir.

Sık birlikte görülen durumlar

Disgrafi ve diskalkuli çoğu zaman tek başına görülmez. Disleksi, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ya da dil gelişim güçlükleri eşlik edebilir. Bu yüzden değerlendirmenin yalnızca yazıya ya da matematiğe değil, çocuğun bütün becerilerine bakması önemlidir. Bkz. Çocuklarda dikkat eksikliği belirtileri

Ne zaman destek almalısınız?

  • Güçlük, çocuğa uygun öğretim ve ek çalışmaya rağmen 6 aydan uzun süredir devam ediyorsa,
  • Çocuk sınıf düzeyinin belirgin biçimde gerisinde kalıyorsa,
  • Öğretmeni de benzer gözlemlerini sizinle paylaşıyorsa,
  • Çocuk yazıdan ya da matematikten kaçınmaya, “ben yapamam” demeye başladıysa.

İlk adım olarak sınıf öğretmeniyle ve okulun rehber öğretmeniyle konuşun. Özel öğrenme güçlüğü tanısı çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından konur. Değerlendirmede tek bir test yoktur; çocuğun okuma, yazma, matematik, dikkat ve bellek becerilerine birlikte bakılır.

Rapor ve ücretsiz destek eğitimi

Özel öğrenme güçlüğü tanısı alan çocuklar ÇÖZGER ve RAM raporuyla özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde Özel Öğrenme Güçlüğü Destek Eğitim Programı‘ndan yararlanabilir; ders gideri Millî Eğitim Bakanlığınca karşılanır. Okulda da bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) ve sınavlarda düzenleme gibi haklar vardır.

Evde ve okulda nasıl yardımcı olabilirsiniz?

Yazma güçlüğü için

  • Kalem tutuşu: Kalın gövdeli kalemler ya da kalem tutucular işe yarayabilir.
  • İnce motor oyunları: Hamur, boncuk dizme, makasla kesme, Lego gibi oyunlar parmak kaslarını güçlendirir. Daha fazla oyun: Çocuklarda ince motor beceriler
  • Çizgili ve kareli kâğıt: Belirgin çizgili defterler satırı takip etmeyi kolaylaştırır.
  • Yazıyı parçalara bölün: Uzun yazılı ödevleri kısa bölümlere ayırın; önce sözlü anlatıp sonra yazmasını isteyin.
  • Öğretmenle konuşun: Ek süre, yazılı yerine sözlü cevap verme ya da daha az yazı gerektiren ödevler gibi düzenlemeler istenebilir.

Matematik güçlüğü için

  • Somut nesnelerle çalışın: Fasulye, boncuk, Lego, kibrit çöpü gibi nesnelerle sayma, gruplama, toplama ve çıkarma.
  • Günlük hayattan örnekler: Mutfakta ölçü, markette para üstü, sofrayı kurarken tabak sayma.
  • Sayı doğrusu ve görseller: Sayıları bir çizgi üzerinde göstermek “büyük–küçük” ilişkisini somutlaştırır.
  • Oyunlar: Zar, domino, kart oyunları sayı duygusunu eğlenceli yoldan geliştirir.
  • Kaygıyı azaltın: Hız yerine doğruluğu övün; “neden yapamıyorsun” yerine “birlikte bakalım” deyin.

Beşinci Mevsim’de özel öğrenme güçlüğü desteği

Fatsa’daki merkezimizde özel öğrenme güçlüğü olan çocuklara okuma, yazma ve matematik becerilerine yönelik bireysel eğitim veriyoruz; ailelere ve öğretmenlere evde ve sınıfta yapılabilecekleri anlatıyoruz. Ayrıntılar: Özel öğrenme güçlüğü desteği. RAM raporu olan öğrenciler ücretsiz ders alır.

Çocuğunuzun yazma ya da matematikteki güçlüğü sizi endişelendiriyorsa bizi arayın: 0 452 433 68 67 · WhatsApp. Rapor ve RAM sürecinde ailelere ücretsiz yol gösteriyoruz.

Sık sorulan sorular

Çirkin el yazısı disgrafi demek mi?

Hayır. Pek çok çocuğun el yazısı düzensizdir. Disgrafiyi düşündüren, yazının yaşıtlarına göre belirgin biçimde yavaş, zahmetli ve okunaksız olması, ek çalışmaya rağmen düzelmemesi ve çocuğun derslerini etkilemesidir.

Diskalkuli geçer mi?

Diskalkuli ömür boyu süren bir farklılıktır; ama uygun eğitim ve destekle çocuklar matematik becerilerini önemli ölçüde geliştirir. Hesap makinesi, görsel araçlar ve sınavlarda ek süre gibi düzenlemeler de günlük hayatta işleri kolaylaştırır.

Disgrafi ve diskalkuli kaç yaşında anlaşılır?

Belirtiler çoğu zaman ilkokulun ilk yıllarında, okuma-yazma ve dört işlem öğretilirken belirginleşir. Ancak saymakta ya da kalem tutmakta zorlanma gibi ilk ipuçları okul öncesinde de görülebilir. Ne kadar erken fark edilirse destek de o kadar etkili olur.

Bu yazı ailelere genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzla ilgili endişeleriniz için çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına ve Rehberlik ve Araştırma Merkezine danışın.

Kaynaklar

Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .