“Ona ‘Su ister misin?’ diye soruyorum, o da ‘Su ister misin?’ diye cevap veriyor.” “Çizgi filmdeki cümleleri gün boyu tekrar ediyor.” Çocuğun başkalarından duyduğu sözcükleri ya da cümleleri tekrar etmesine ekolali denir. Bu yazıda ekolalinin ne zaman dil gelişiminin olağan bir parçası olduğunu, ne zaman bir uzmana danışmanız gerektiğini ve evde çocuğunuzla nasıl iletişim kurabileceğinizi anlatıyoruz.
Ekolali nedir?
Ekolali, başkasının söylediği sözcük ya da cümlelerin tekrar edilmesidir. Konuşmayı öğrenen küçük çocuklarda çok yaygındır: Çocuk duyduğunu tekrar ederek sesleri, sözcükleri ve cümle kalıplarını öğrenir. Bu tekrarlar genellikle 3 yaş civarında azalır ve yerini çocuğun kendi kurduğu cümlelere bırakır.
Ekolali türleri
- Anında ekolali: Çocuk duyduğunu hemen tekrar eder. Örneğin “Oyuncak ister misin?” sorusuna “evet” yerine “Oyuncak, oyuncak” ya da “Oyuncak ister misin?” diye karşılık verir.
- Gecikmiş ekolali: Çocuk saatler, günler hatta haftalar önce duyduğu bir cümleyi sonradan tekrar eder. Çizgi filmlerden, reklamlardan ya da şarkılardan cümleler sık görülen örneklerdir.
Tekrarlar her zaman anlamsız değildir. Çocuk bazen tekrarla bir şey istemeye, “evet” demeye, kendini sakinleştirmeye ya da sırasını almaya çalışır. Örneğin parka gitmek isteyen bir çocuk, daha önce duyduğu “Hadi parka gidelim!” cümlesini söyleyebilir. Bu tür tekrarlara iletişimsel ekolali denir ve çocuğun iletişim kurma isteğini gösterir.
Ekolali ne zaman normaldir?
- Konuşmayı öğrenirken, yaklaşık 3 yaşına kadar duyduğunu tekrar etmek olağandır.
- Çocuk tekrarların yanında kendi sözcüklerini de kullanıyor, sözcük dağarcığı genişliyor ve zamanla iki-üç sözcüklü cümleler kuruyorsa gelişim yolundadır.
- Göz teması kuruyor, adına bakıyor, işaret ederek ilgisini paylaşıyorsa ekolali tek başına endişe verici değildir.
Yaşa göre beklenen konuşma basamakları için: Yaşa göre dil gelişimi
Ne zaman bir uzmana danışmalısınız?
- Ekolali 3 yaşından sonra da belirgin biçimde sürüyorsa,
- Çocuk konuşmasının büyük kısmını tekrarlarla yapıyor, kendi cümlelerini kurmuyorsa,
- Sorulara cevap vermek yerine soruyu tekrar ediyorsa,
- Daha önce kendi cümlelerini kurarken tekrarlara geri döndüyse ya da kazandığı sözcükleri kaybettiyse,
- Göz teması kurmama, adına tepki vermeme, işaret etmeme, tekrarlayan hareketler gibi belirtiler de eşlik ediyorsa.
Ekolali en sık otizm spektrum bozukluğunda görülür; otizmli çocukların ve yetişkinlerin dörtte üçe yakınında ekolali bulunur. Ama ekolalisi olan her çocuk otizmli değildir; gelişim geriliği, dil gelişim bozukluğu ve başka durumlarda da görülebilir. Bu yüzden tanı için çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanının değerlendirmesi gerekir. Bkz. Otizm testi nerede ve nasıl yapılır? · Otizmin belirtileri
Ekolali nasıl desteklenir?
Amaç tekrarları “susturmak” değil, çocuğun ne anlatmak istediğini anlamak ve ona kendi cümlelerini kurmayı öğretmektir. Dil ve konuşma terapisi ile özel eğitim, ekolalisi olan çocuklarda en sık kullanılan desteklerdir. Terapide öğrenilenlerin evde tekrar edilmesi çok önemlidir.
Evde neler yapabilirsiniz?
- Ne anlatmak istediğini anlamaya çalışın: Çocuğunuzun ses tonuna, nereye baktığına, neyi gösterdiğine dikkat edin. Bu cümleyi daha önce hangi durumda duymuştu?
- Doğru cevabı onun yerine söyleyin: “Oyuncak ister misin?” sorusuna “Oyuncak ister misin?” diye karşılık veriyorsa, oyuncağı uzatırken “Oyuncak istiyorum” deyin. Böylece söylemesi gereken cümleyi duymuş olur.
- Soru yerine seçenek sunun: “Elma mı, muz mu?” diye sorduğunuzda çocuk son duyduğu sözcüğü tekrar edebilir. Nesneleri göstererek sorun, sırasını değiştirerek deneyin.
- Kısa ve net konuşun: Uzun cümleler yerine çocuğun söyleyebileceği kısa cümleler kullanın: “Su istiyorum”, “Parka gidelim”.
- Kendi adına konuşma modeli olun: “Sen” yerine çocuğun kullanacağı “ben” diliyle konuşun: “Ben acıktım”, “Ben yorgunum”.
- Bekleyin ve fırsat verin: Bir şey söylemeden önce birkaç saniye bekleyin; çocuğunuza kendi sözcüklerini bulması için zaman tanıyın.
- Tekrarları azarlamayın: Tekrarlar çoğu zaman çocuğun iletişim kurma ya da sakinleşme yoludur. Onu utandırmak yerine doğru modeli sunun.
- Ekranı sınırlayın: Ekrandan duyulan cümleler gecikmiş ekolaliyi artırabilir. Yüz yüze oyun ve sohbet zamanını çoğaltın.
Beşinci Mevsim’de dil ve konuşma desteği
Fatsa’daki merkezimizde ekolalisi, konuşma gecikmesi ya da otizmi olan çocuklarla bireysel dil ve konuşma çalışmaları yapıyor; ailelere evde uygulayacakları yöntemleri gösteriyoruz. Ayrıntılar: Dil ve konuşma terapisi · Otizm eğitimi. RAM raporu olan öğrenciler ücretsiz ders alır.
Rapor süreci için: Özel eğitim desteği nasıl alınır? · RAM raporuyla ücretsiz özel eğitim
Çocuğunuzun konuşması sizi endişelendiriyorsa bizi arayın: 0 452 433 68 67 · WhatsApp. Rapor ve RAM sürecinde ailelere ücretsiz yol gösteriyoruz.
Sık sorulan sorular
Ekolali otizm demek mi?
Hayır. Konuşmayı öğrenen çocukların çoğu bir dönem duyduğunu tekrar eder. Ekolali 3 yaşından sonra da sürüyorsa ya da otizmin diğer belirtileri eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.
Ekolali geçer mi?
Dil gelişiminin parçası olan ekolali çoğu çocukta kendiliğinden azalır. Otizmli çocuklarda da uygun dil ve konuşma desteğiyle tekrarlar zamanla azalır, yerini çocuğun kendi cümlelerine bırakır. Tekrarlar çoğu zaman çocuğun kendi cümlelerini kurmaya geçerken kullandığı bir basamaktır.
Çocuğum çizgi film cümlelerini tekrar ediyor, ne yapmalıyım?
Önce cümleyi hangi durumlarda kullandığına bakın; bazen bir isteği ya da duyguyu anlatıyor olabilir. Cümlenin anlamını sizin sözcüklerinizle karşılık vererek söyleyin ve ekran süresini azaltıp birlikte oyun oynamaya zaman ayırın. Tekrarlar çok sık ve sürekli ise bir dil ve konuşma terapistine danışın.
Bu yazı ailelere genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzla ilgili endişeleriniz için çocuk doktorunuza, çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına ve bir dil ve konuşma terapistine danışın.
Kaynaklar
Bu sayfa Beşinci Mevsim'in özel eğitim, dil ve konuşma ve fizyoterapi uzmanlarınca hazırlanmıştır. Son güncelleme: .